Bài mở đầu sê-ri tối ưu PostgreSQL. Vì sao 'đo trước, đoán sau' là nguyên tắc số một, và cách EXPLAIN (ANALYZE, BUFFERS) cho bạn con số thật thay vì niềm tin — minh hoạ trên bảng 1 triệu dòng, đo trước và sau.
Trước khi tối ưu phải có mốc đo tin cậy. Cách dùng pgbench sinh dữ liệu lớn và đo TPS/latency thật, phân biệt tải đọc và đọc-ghi, và những nguyên tắc để con số không bị nhiễu bởi cache lạnh hay dữ liệu tí hon.
EXPLAIN in ra một cái cây, không phải danh sách. Hiểu cấu trúc node, ba con số cost-rows-width, và thứ tự chạy thật để biết PostgreSQL định làm gì với truy vấn của bạn — qua một kế hoạch Hash Join thật.
EXPLAIN ANALYZE chạy thật rồi in số dòng thực tế bên cạnh ước lượng. Khoảng cách giữa hai con số đó là manh mối số một của truy vấn chậm. Xem một ước lượng lệch 3,3 lần vì cột tương quan, và cách sửa.
Cùng một kế hoạch có thể nhanh hay chậm tuỳ dữ liệu nằm trong cache hay trên đĩa. Tuỳ chọn BUFFERS của EXPLAIN cho bạn thấy số trang shared hit so với read, chìa khoá hiểu cache lạnh và nóng — đo thật trên PostgreSQL 16.
Planner quy mọi kế hoạch về một con số cost để so sánh. Hiểu công thức từ seq_page_cost, cpu_tuple_cost, và tự tay tính lại đúng cost một Seq Scan — rồi thấy planner luôn chọn phương án cost thấp nhất.