Lập trình 22/09/2026 6 phút

Index B-tree: vì sao tạo index rồi vẫn Seq Scan — bẫy non-sargable và cách viết query cho đúng

Bạn tạo index nhưng query vẫn chậm và EXPLAIN vẫn báo Seq Scan? Vì predicate không sargable — chỉ cần bọc cột trong một hàm là index nằm im vô dụng. Bài này đo thật trên bảng 1 triệu dòng: WHERE email=x dùng index (0.045ms), nhưng lower(email)=x quét cả bảng (54.857ms); age+1=31 chậm 12ms còn age=30 chỉ 1ms; và một bất ngờ — LIKE 'x%' với index thường vẫn Seq Scan, phải dùng text_pattern_ops.

Lập trình 22/09/2026 6 phút

Ba thuật toán JOIN của PostgreSQL: nested loop, hash, merge — và vì sao planner chọn cái nào

JOIN không phải một phép — PostgreSQL có ba thuật toán để nối bảng, mỗi cái hợp một tình huống, và planner ước lượng để chọn. Bài này đo thật trên customers 1000 dòng ⋈ orders 2 triệu dòng: lọc một khách hàng thì Nested Loop chỉ 2.962ms; nối toàn bộ thì Hash Join (planner chọn) 133ms nhanh nhất, ép Nested Loop 187ms, ép Merge Join 301ms vì phải sắp xếp cả hai bên. Hiểu ba thuật toán để đọc plan và biết khi nào planner chọn sai.

Lập trình 22/09/2026 7 phút

Thiết kế payload: đo thật N+1 qua HTTP — 51 request mất 172,7 ms so với 1 request 3,1 ms, và expand mà server tự N+1 vào database thì chỉ đổi chỗ vấn đề

Một màn hình cần 50 review kèm tên và giá sản phẩm. Client làm N+1 qua HTTP: 51 request, 51 query, 172,7 ms với RTT giả lập 2 ms; chạy song song 10 luồng còn 31,2 ms nhưng vẫn 51 request. Endpoint bulk ?ids= còn 2 request, 7,6 ms. ?expand=product còn 1 request, 3,1 ms — nhưng chỉ khi server gom id thành một query IN; bản server tự lặp từng sản phẩm vẫn tốn 51 query. Chọn trường ?fields=id,ten,gia cắt 3,0 KB xuống 0,4 KB vì mỗi sản phẩm mang theo mô tả 256 ký tự màn hình không hiện. Ở RTT 20 ms, N+1 là 1,17 giây cho 50 dòng.

Lập trình 22/09/2026 6 phút

N+1 query: ORM giấu 101 lần đấm xuống DB sau một vòng lặp — và cách gộp về 1 query

Bạn viết một vòng lặp vô hại trong ORM, và nó lặng lẽ bắn 101 query xuống database. Đó là N+1 — cái bẫy hiệu năng phổ biến nhất của backend. Bài này đo thật trong PostgreSQL: lấy 100 tác giả rồi lặp lấy sách từng người. Trên cùng một connection, N+1 chậm 2.7 lần; nhưng khi mỗi query là một round-trip thật (như app gọi qua mạng), N+1 mất 1110ms so với 17ms của một JOIN — chậm 64 lần. Chi phí không ở database, mà ở 101 lần đi-về cộng dồn.

Lập trình 22/09/2026 6 phút

Isolation level: tái hiện thật non-repeatable read và write skew, và vì sao READ COMMITTED không đủ

Transaction chạy đồng thời sinh ra các hiện tượng bất thường mà một mình bạn khó hình dung. Bài này tái hiện THẬT trong PostgreSQL bằng hai session: ở READ COMMITTED, cùng một transaction đọc balance hai lần ra 1000 rồi 500 (non-repeatable read); REPEATABLE READ giữ snapshot ổn định nên đọc lại vẫn 1000; và write skew — hai bác sĩ cùng xin nghỉ trực khiến còn 0 người trực ở REPEATABLE READ, nhưng SERIALIZABLE bắt được và abort một transaction.

Lập trình 22/09/2026 6 phút

Regex thực chiến: phân tích log bằng grep -P, ripgrep và awk — và khi nào nên dừng

Regex sáng nhất khi mổ log. Bài này đo thật trên 500 dòng access.log: grep -oP trích IP và status code, pipe qua sort|uniq -c xếp hạng (200 chiếm 359, 404 chiếm 75), ripgrep lọc request chậm và POST lỗi, awk tính latency trung bình 405ms. Và ripgrep quét 40MB nhanh gấp đôi grep. Kèm nguyên tắc quan trọng nhất và tổng kết cả loạt 12 phần.