Cứ đo thời gian là biết ngay độ phức tạp? Đo ra: ở n nhỏ hằng số và overhead lấn át nên tỉ số T(2n)/T(n) lung tung (1,0/4,0/1,75), và cache tạo gãy khúc — truy cập ngẫu nhiên nhảy từ 0,9ns (L1) lên 96ns (RAM), khiến vòng O(n) trông siêu tuyến tính. Nhưng đo đúng cách thì tỉ số hội tụ chính xác: O(n)→2,00, O(n log n)→2,07.
Có một cấu trúc dữ liệu tốt nhất, cứ dùng nó cho mọi thứ? Đo ra: trên cùng 100.000 phần tử, cấu trúc thắng đảo hoàn toàn theo mẫu truy cập — đọc/tra cứu thì hash map thắng (31 lần binary search), duyệt tuần tự thì mảng phẳng thắng (8–9 lần), chèn/xóa ở giữa thì linked list thắng (731 lần). Không có cấu trúc tốt nhất chung; mẫu truy cập quyết định.
Chạy một lần bấm giờ là biết cấu trúc nào nhanh hơn? Đo ra bốn cái bẫy: lần chạy đầu chậm 1,5 lần (cache lạnh, page fault); nếu quên volatile SINK thì -O2 xóa sạch vòng lặp và đo ra 0 ns (số bịa); đo một thao tác đơn cho 84 ns rác (toàn overhead đồng hồ) so với 0,23 ns thật; và nhiễu OS chỉ làm chậm nên phải lấy min, không lấy trung bình.
Kết sê-ri 45 phần bằng một phép đo gói trọn luận điểm: cùng 10 triệu số nguyên, cùng phép tính tổng O(n), nhưng mảng liền mạch chạy 0,225 ns mỗi phần tử còn mảng con trỏ rải rác 5,48 ns — chênh 24 lần chỉ vì cache và con trỏ, thứ mà Big-O hoàn toàn giấu. Bài học cả sê-ri: đừng đoán, hãy đo — và đo cho đúng.