Dòng lệnh Unix thực chiến

Sê-ri shell/coreutils cho lập trình viên — pipe, grep/sed/awk, find, quoting, exit code... mỗi bài demo chạy được, đo output thật.

12/12 phần đã đăng Công cụ
1 Pipe và file descriptor: ba luồng của Unix, và bẫy thứ tự 2>&1 Pipe và chuyển hướng là nền của dòng lệnh Unix, nhưng nhiều người dùng mà không hiểu ba luồng stdin/stdout/stderr tách nhau thế nào — dẫn tới bẫy kinh điển: cmd 2>&1 > file lại KHÔNG gộp được lỗi vào file. Bài mở đầu sê-ri Unix đo thật bằng bash: tách stdout/stderr, và vì sao thứ tự của > và 2>&1 quyết định kết quả. 22/09/2026 · 5 phút đọc 2 grep và regex: vì sao "ERROR|WARN" không chạy, và ba phương ngữ BRE/ERE/PCRE Ai cũng dùng grep, nhưng ít người biết grep có tới ba phương ngữ regex — và dùng nhầm là nguyên nhân của cái bẫy kinh điển: grep "ERROR|WARN" không tìm "ERROR hoặc WARN". Bài này chạy grep thật trên log mẫu: đếm và đảo, BRE vs ERE, trích IP bằng -o, lấy giá trị sau user= bằng PCRE \K, và tìm từ lặp bằng backreference. 22/09/2026 · 5 phút đọc 3 sed thực chiến: thay thế, địa chỉ, nhóm bắt — và bẫy sed -i giết script khi đổi máy sed là con dao đa năng để biến đổi văn bản theo dòng, nhưng cú pháp cô đọng khiến nhiều người chỉ dùng mỗi s/a/b/. Bài này chạy sed thật: cờ g/N/I, chọn dòng theo địa chỉ và mẫu, xoá dòng, nhóm bắt \1 \2, in chọn lọc thay grep — và cái bẫy sed -i khác nhau giữa Linux (GNU) và macOS (BSD) khiến script hỏng khi chuyển máy. 22/09/2026 · 6 phút đọc 4 awk cho dữ liệu cột: lọc, tính toán và group-by ngay trên luồng — không cần CSDL Nhiều người dùng awk chỉ để in một cột (awk '{print $2}') rồi bỏ qua phần mạnh nhất của nó. awk là một ngôn ngữ hoàn chỉnh để xử lý dữ liệu bảng. Bài này chạy awk thật trên bảng bán hàng TSV: lọc theo giá trị số của cột, tính thành tiền, và group-by tổng doanh thu mỗi nhân viên bằng mảng kết hợp — tất cả trong một dòng lệnh. 22/09/2026 · 6 phút đọc 5 find + xargs: vì sao "ls | rm" không chạy, và cái bẫy tên file có dấu cách find tìm file theo mọi tiêu chí; xargs biến kết quả thành đối số cho lệnh khác. Nhưng ghép hai cái ẩu là công thức xoá nhầm file. Bài này chạy thật: tìm theo loại/kích thước, -exec, và chứng minh vì sao find | xargs vỡ tên có dấu cách thành 5 mảnh — cùng cách đúng -print0 | xargs -0, và -P chạy song song nhanh gấp 6 lần. 22/09/2026 · 6 phút đọc 6 sort, uniq, cut: bộ ba phân tích log — vì sao uniq gần như luôn cần sort trước uniq không lọc trùng toàn bộ — nó chỉ gộp dòng giống nhau NẰM CẠNH nhau, nên gần như luôn phải sort trước. Bài này chạy thật trên access.log: cut trích cột, minh chứng bẫy uniq không sort, thành ngữ đếm tần suất sort | uniq -c | sort -rn, và vì sao sort mặc định coi 10 nhỏ hơn 2 nếu không có -n. 22/09/2026 · 5 phút đọc 7 Quoting trong shell: vì sao quên "dấu ngoặc kép quanh biến" là bug #1 của script bash Quên quote biến ($f thay vì "$f") là lỗi shell phổ biến và nguy hiểm nhất: khi giá trị có dấu cách, shell tách nó thành nhiều đối số. Bài này chạy thật để thấy ls $f biến một tên file thành 4 đối số lỗi, biến chứa * bị nở thành tên file, nháy đơn vs kép, và cái bẫy rm -rf $var/* biến rỗng thành rm -rf /*. 22/09/2026 · 6 phút đọc 8 Exit code và set -e: vì sao script "an toàn" vẫn âm thầm nuốt lỗi set -e tưởng làm script dừng ngay khi có lỗi, nhưng nó có nhiều ngoại lệ khiến lỗi lọt qua — nguy hiểm nhất là exit code của pipe chỉ lấy lệnh cuối. Bài này chạy thật: exit code từng lệnh, set -e dừng ở đâu và KHÔNG dừng ở đâu, bẫy false | echo trả 0, và bộ ba set -euo pipefail bắt cả biến chưa gán. 22/09/2026 · 6 phút đọc 9 tar và nén: vì sao tar không nén, và cái bẫy thứ tự cờ khiến bạn mất file tar chỉ GỘP nhiều file thành một — nén là bước riêng (gzip/zstd/xz). Hiểu lầm này cùng cái bẫy thứ tự cờ -f khiến nhiều người tạo nhầm archive hoặc ghi đè mất dữ liệu. Bài này chạy thật: tar cf vs czf, so gzip vs zstd về kích thước và tốc độ, xem nội dung không cần giải nén, và minh chứng tar -cf data goi.tar báo lỗi. 22/09/2026 · 5 phút đọc 10 Quyền file Unix: chmod 755 nghĩa là gì, và vì sao thư mục thiếu x lại chặn cả file bên trong chmod 755, 644, 600 — những con số ai cũng gõ nhưng ít người hiểu. Bài này chạy thật: giải mã số bát phân r=4 w=2 x=1, dạng ký hiệu u/g/o, và một điểm hay nhầm — x trên THƯ MỤC nghĩa là quyền đi vào (chạy với user nobody chứng minh thư mục thiếu x chặn đọc file bên trong), cùng umask quyết định quyền mặc định của file mới. 22/09/2026 · 6 phút đọc 11 cron: vì sao job "chạy tay thì được, cron thì không" — bẫy PATH và môi trường tối giản Cron chạy job với môi trường tối giản, không nạp .bashrc, PATH rất ngắn — đó là lý do #1 khiến job cron im lặng thất bại dù chạy tay hoàn hảo. Bài này chạy crond THẬT: job fire lúc 10:24:01 báo 'go: command not found' vì PATH=/usr/bin:/bin, rồi sau khi set PATH trong crontab lại chạy đúng lúc 10:25:01. Kèm cú pháp năm trường và cách bắt log. 22/09/2026 · 5 phút đọc 12 Vì sao script shell hỏng: shellcheck bắt cả loạt bẫy trước khi chạy Mọi bẫy đã gặp suốt loạt Unix — quên quote biến, rm -rf $var/* với biến rỗng, lặp qua ls, biến chưa gán — đều bị một công cụ bắt tự động: shellcheck. Bài này chạy shellcheck thật trên một script đầy lỗi, xem nó chỉ ra SC2086/SC2115/SC2045 kèm cách sửa, và dùng exit code để chặn bug trong CI. 22/09/2026 · 6 phút đọc