Ở phần 175 ta thấy một mẻ sản xuất cho ra một thành phẩm: 10 gói cà phê. Nhưng đời thật ít khi gọn thế. Rang cà phê xong còn rơi ra vỏ trấu; cưa gỗ còn mùn cưa; và thỉnh thoảng có gói bị hỏng phải bỏ đi. Odoo có hai khái niệm riêng cho hai chuyện này — và người mới rất hay lẫn:
- Đồng sản phẩm / phụ phẩm (by-product): đầu ra phụ sinh ra cùng lúc khi làm thành phẩm chính, và thường vẫn có giá trị (vỏ trấu bán làm chất đốt, mùn cưa ép viên nén).
- Phế phẩm (scrap): hàng hỏng, loại bỏ khỏi kho — không dùng được nữa.
Cùng là "thứ không phải thành phẩm chính", nhưng một cái có ích còn theo kế hoạch, một cái là mất mát ngoài ý muốn. Xử lý khác nhau hoàn toàn.
Phụ phẩm: khai ngay trong định mức
Muốn dùng phụ phẩm, bật tính năng trong Sản xuất → Cấu hình → Cài đặt (mục liên quan đến Phụ phẩm / By-Products). Khi bật, định mức sẽ có thêm một tab Phụ phẩm.
Quay lại định mức của bán thành phẩm "Hạt Arabica rang (kg)" (cái ta tạo ở bài 176 — rang từ hạt xanh). Khi rang, ngoài hạt rang còn ra vỏ trấu. Ta khai vỏ trấu là phụ phẩm ngay trong tab Phụ phẩm:
Hình 1: Tab Phụ phẩm của định mức "Hạt Arabica rang (kg)". Ngoài thành phần chính (ở tab Thành phần), đây khai đầu ra phụ: Vỏ trấu cà phê, số lượng 0,20 — tức mỗi 1kg hạt rang ra khoảng 0,2 đơn vị vỏ trấu. Cột Đã sản xuất trong hoạt động cho phép gắn phụ phẩm với công đoạn cụ thể (ví dụ trấu ra ở khâu rang).
Điểm mấu chốt: khi bạn hoàn tất mẻ rang, Odoo tự nhập cả vỏ trấu vào kho cùng lúc với hạt rang — y như cách nó nhập thành phẩm chính (bài 175). Nhờ vậy, thứ "phụ" đó không bị bỏ sót: bạn biết mình có bao nhiêu trấu để bán hoặc tận dụng.
Phế phẩm (Scrap): loại hàng hỏng cho đúng sổ
Chuyện khác hẳn: giả sử trong 10 gói cà phê vừa làm, có 2 gói bị lỗi (rách túi, ẩm mốc). Chúng vẫn đang nằm trong kho tính là hàng bán được — sai. Ta cần loại bỏ (scrap) để sổ kho phản ánh đúng.
Vào Tồn kho → Hoạt động → Loại bỏ (Scrap), tạo một lệnh:
Hình 2: Một Lệnh loại bỏ (Scrap) SP/00001 đã Hoàn tất. Sản phẩm Cà phê rang xay Arabica 1kg, Số lượng 2,00. Vị trí nguồn WH/Stock (lấy ra từ kho bán được) → Vị trí phế phẩm (một kho ảo dành riêng cho hàng loại). Có ô Lý do loại bỏ hàng để ghi vì sao bỏ.
Sau khi hoàn tất lệnh này, tồn kho cà phê giảm đúng 2 gói: hàng hỏng được đưa vào một "kho phế phẩm" ảo, không còn tính là hàng bán được nữa — nhưng vẫn lưu dấu vết (bỏ gì, bao nhiêu, khi nào, vì sao) để sau này tính hao hụt.
So sánh nhanh — đừng lẫn
| Phụ phẩm (by-product) | Phế phẩm (scrap) | |
|---|---|---|
| Là gì | Đầu ra phụ có ích, sinh cùng lúc khi sản xuất | Hàng hỏng, bỏ đi |
| Có kế hoạch trước? | Có — khai sẵn trong định mức | Không — phát sinh bất ngờ |
| Với kho | Nhập vào kho (thêm hàng) | Rút khỏi kho (bớt hàng) |
| Ví dụ | Vỏ trấu, mùn cưa, mỡ thừa | Gói rách, hàng mốc, vỡ |
Một câu để nhớ: phụ phẩm là "được thêm", phế phẩm là "bị mất".
Người mới cần làm gì?
- Nếu quá trình sản xuất luôn cho ra một thứ phụ có giá trị → khai nó vào tab Phụ phẩm của định mức, để Odoo tự nhập kho.
- Khi phát hiện hàng hỏng (cả nguyên liệu lẫn thành phẩm) → tạo Lệnh loại bỏ thay vì lặng lẽ vứt đi, để tồn kho luôn khớp thực tế.
- Đừng dùng scrap cho thứ có kế hoạch (đó là phụ phẩm), và đừng khai phụ phẩm cho hàng hỏng bất ngờ (đó là scrap).
Nhớ ba ý
- Phụ phẩm (by-product) là đầu ra phụ có giá trị, khai sẵn trong tab Phụ phẩm của định mức; hoàn tất mẻ là Odoo tự nhập kho cả nó.
- Phế phẩm (scrap) là hàng hỏng; tạo Lệnh loại bỏ để rút khỏi kho mà vẫn lưu dấu vết.
- Phụ phẩm = được thêm (có kế hoạch); phế phẩm = bị mất (ngoài ý muốn) — xử lý hai chiều kho ngược nhau.
Xong phần "một mẻ ra nhiều thứ", giờ nhìn rộng ra cả xưởng: nhiều mẻ chạy song song thì quản lý thế nào cho khỏi rối? Phần sau nói về bảng Kanban xưởng và kế hoạch sản xuất — nhìn một màn hình biết mẻ nào đang ở đâu.
